Θάνατος στη Βενετία

Το 1910, ο Γκούσταβ φον Άσενμπαχ, ένας πενηντάχρονος συγγραφέας, φτάνει στη Βενετία για μια περίοδο ξεκούρασης. Στο ξενοδοχείο όπου καταλύει, γνωρίζει τον Τάτζιο, ένα νεαρό αγόρι με αιθέρια εφηβική ομορφιά, που στα ματια του ενσαρκώνει το απόλυτο ιδανικό που ο ίδιος πάσχιζε επίπονα να αποτυπώσει στα έργα του. Στο μεταξύ, η Βενετία βρίσκεται στο έλεος μιας επιδημίας χολέρας, γεγονός που προσδιδει στο τοπίο μια ζοφερή και απόκοσμη όψη. Παρά τον θανάσιμο κίνδυνο να προσβληθεί, ο Άσενμπαχ αιχμάλωτος απο τη γοητεία του νεαρου αποφασίζει να παραμείνει.

Ο Τάτζιο δεν αποτελεί εναν απλό έφηβο, αλλά την προσωποποίηση της πλατωνικής ιδέας του ωραίου. Μια παρουσία αγγελική και απειλητική ταυτόχρονα. Ο συγγραφέας τον παρατηρεί, σε μια διαρκη έκσταση τον ακολουθεί και τον εξιδανικεύει. Η ανδρόγυνη χάρη του, καθώς περιπλανιέται στα σοκάκια της Βενετίας η περπατά στην ακρογιαλιά του Λίντο, μετατρέπεται σε αντικείμενο μιας βαθιας αισθητικής προσήλωσης που μετουσιώνεται σε πάθος. Ενα πάθος που δεν εκφράζεται ποτέ ρητά, αλλά εμπεριέχεται σε κάθε χειρονομία και σε κάθε σκέψη. 

Οι επαφές του Άσενμπαχ με τον Τάτζιο περιορίζονται σε σιωπηλά και έντονα βλέμματα από μακριά, χωρίς οι δυο τους να ανταλλάξουν ποτέ ούτε μια λέξη. Σε αυτή τη διαδρομή ο Άσενμπαχ επιδίδεται σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να σταματήσει τον χρόνο, μακιγιάρεται και βάφει τα μαλλιά του, αναζητώντας τη χαμένη του νιότη. Αυτή η ναρκισσιστική πράξη μεταμόρφωσης λειτουργεί ταυτόχρονα ως απόπειρα να τραβήξει την προσοχή του Τάτζιο και να φανεί άξιος του βλέμματός του. 

Ο θάνατος προλαβαίνει τον Φον Άσενμπαχ στην παραλία του Λίντο, την ωρα που βυθισμένος σε μια γαλήνια ενατένιση του Τάτζιο, τον βλέπει να απομακρύνεται προς την ανοιχτή θάλασσα. Πριν μπει στο νερό, το αγόρι στρέφεται για τελευταία φορά και τον κοιτάζει. Στα μάτια του Άσενμπαχ, μοιάζει σχεδόν σαν να του χαμογελά. Ο ιδιος προσπαθεί να σηκωθεί για να τον ακολουθήσει, αλλα οι δυνάμεις του τον εγκαταλείπουν και καταρρέει στο κάθισμα αφήνοντας την τελευταία του πνοή στο θαμπό φως του δειλινού.

(V)

Thomas Mann, (Der Tod in Venedig)  Θάνατος στη Βενετία, 1912

-------------------

Video: 

Morte a Venezia di Luchino Visconti (1971) - Mahler Symphony No 5