Η ιστορία του Sami Modiano

SAMI MODIANO

Ο Sami Modiano (Σαμουήλ Μοδιάνο) απελάθηκε από τη Ρόδο τον Ιούλιο του 1944, μαζί με ολόκληρη την κοινότητα των 2.500 Εβραίων που ζούσαν εκεί. Στην πραγματικότητα, το «ταξίδι» του Sami προς την κόλαση είχε ήδη ξεκινήσει πριν από εκείνη την ημερομηνία. Ήταν μόλις οκτώ ετών, στην τρίτη δημοτικού, όταν τον κάλεσε ο διευθυντής για να του ανακοινώσει ότι αποβάλλεται από το σχολείο και ότι τους λόγους θα τους μάθαινε από τον πατέρα του. Για τον Sami, ένα οκτάχρονο αγόρι, η εκπαίδευση τελείωνε απότομα στην τρίτη τάξη. (Αιτία ήταν οι φυλετικοί νόμοι του Μουσολίνι —καθώς η Ρόδος ανήκε στην Ιταλία εκείνη την εποχή— βάσει των οποίων οι Εβραίοι στερούνταν το δικαίωμα στην εκπαίδευση).

Τον Ιούλιο, σε ηλικία δεκατριών ετών, ο ίδιος και ολόκληρη η εβραϊκή κοινότητα απελάθηκαν από το νησί με πλοία μεταφοράς βοοειδών: 500 άτομα σε κάθε πλοίο, σε έναν περιορισμένο χώρο όπου δεν μπορούσες ούτε να καθίσεις, ανάμεσα σε περιττώματα ζώων, βρωμιά και μια ανυπόφορη δυσοσμία. Χρειάστηκε μια εβδομάδα μέχρι να φτάσουν στο λιμάνι του Πειραιά. Από εκεί, ακολούθησε ένα ταξίδι τριών εβδομάδων με τρένο προς την Πολωνία, κάτω από το αυγουστιάτικο λιοπύρι, με πέντε κουβάδες νερό σε ενα βαγόνι όπου ήταν στριμωγμένα 90 άτομα. Τρεις εβδομάδες —τρεις ατέλειωτες εβδομάδες— με μια στάση την εβδομάδα για να πετάξουν έξω τα πτώματα και να ξαναγεμίσουν τους πέντε κουβάδες με νερό.

Στο τέλος η άφιξη στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου (Αουσβιτς ΙΙ-Μπιρκενάου το στρατόπεδο εξόντωσης όπου δολοφονήθηκαν περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι, κυρίως Εβραίοι, Σίντι και Ρομά) και ο διαχωρισμός ανδρών και γυναικών. Ο Sami κατάφερε να μείνει με τον πατέρα του, Giacobbe (Ιάκωβο), αλλά βλέπει την αδελφή του, Lucia (Λουκία), μόλις τρία χρόνια μεγαλύτερή του, να την αρπάζουν βίαια. Απέναντί τους βρισκόταν ένας Γερμανός αξιωματικός, του οποίου το όνομα ο Sami δεν θέλει καν να προφέρει. Μετά από μια φευγαλέα ματιά σε κάθε κρατούμενο και με το δάχτυλο υψωμένο δείχνοντας δεξιά ή αριστερά,  αποφάσιζε αν κάποιος ήταν ικανός για εργασία ή αν έπρεπε να οδηγηθεί «κάπου αλλού». Σε αυτό το «κάπου αλλού», που ο Σάμι θα ανακάλυπτε αργότερα ότι ήταν οι θάλαμοι αερίων.

Από τους 2.500 κρατούμενους, επιλέχθηκαν αρχικά για εργασία 350 άνδρες και 250 γυναίκες (τελικά επέζησαν συνολικά μόνο 140 άτομα). Οι υπόλοιποι 1.800-1.850 οδηγήθηκαν αμέσως στους θαλάμους αερίων, ανάμεσά τους και τα περισσότερα παιδιά. Φίλοι, σύντροφοι, παιδιά φίλων, συγγενείς, γείτονες, όλοι στους θαλάμους αερίων. Με μια απλή κίνηση ενός δακτύλου. Ο ίδιος ο Sami και ο πατέρας του τοποθετήθηκαν στο Lager A, αλλά σε ξεχωριστά μπλοκ, ενώ η αδελφή του, Lucia, στο Lager B. «Ήμασταν τυχεροί», λέει ο Sami, «τουλάχιστον ήμασταν μαζί και ζωντανοί». Στη συνέχεια το σημάδεμα με τον αριθμό: «Μας έβαλαν να ακουμπήσουμε το αριστερό μπράτσο πάνω σε ένα τραπέζι: Giacobbe Modiano, αριθμός B-7455, και Samuel Modiano, B-7456.  Ανάμεσα στον Ιακώβ και τον Σάμι, ένας αριθμός μόνο διαφορά».

Ο Sami συνεχίζει την ιστορία του, περιγράφοντας τις απάνθρωπες συνθήκες, την φρίκη και την ταλαιπωρία που έζησε: το τσουχτερό κρύο, την υγρασία, τα πρησμένα πόδια και μια λεπτή πιτζάμα να τον τυλίγει στους -15 °C. Κάθε βράδυ, πήγαινε να δει και να μιλήσει στον πατέρα του. Τον παρακαλούσε να του επιτρέψει να πάει να δει την αδελφή του, κι εκείνος σιωπηλά τον αφήνει. Ο Sami θα περπατήσει αρκετές φορές κατά μήκος του συρματοπλέγματος που χώριζε το Lager Α από το Lager Β, ελπίζοντας να δει τη Lucia. Την τέταρτη μέρα, μια τυχαία διασταύρωση βλεμμάτων και μια ανατριχίλα στη ραχοκοκαλιά. Προσπαθεί να δει καλύτερα, αλλά δεν μπορούσε να το πιστέψει, του φαινόταν αδύνατο. Αυτό που τελικά διέκρινε ήταν μια σκελετωμένη κοπέλα με ξυρισμένο κεφάλι και ριγέ πιτζάμα να τον χαιρετά. Ήταν η Lucia, η δική του Lucia, «που ήταν ένα πανέμορφο κορίτσι με μαύρα μαλλιά», μα τώρα δεν ήταν παρά ένας ζωντανός σκελετός.

Ο Sami θα τρέξει με λαχτάρα να ανακοινώσει στον πατέρα του ότι η Lucia ήταν ζωντανή αλλά εξαθλιωμένη και έδειχνε να υποφέρει πολύ. Από εκείνη τη στιγμή, ο πατέρας του άλλαξε, έγινε άλλος άνθρωπος. «Τον ρώτησα αν ήθελε να έρθει μαζί μου ένα βράδυ», λέει ο Sami, αλλά εκείνος δεν μου απάντησε, απλώς κούνησε αρνητικά το κεφάλι. «Κι εγώ δεν μπορούσα να καταλάβω αυτήν του την άρνηση και άδικα τον επέκρινα μέσα μου. Αργότερα κατάλαβα το γιατί: δεν ήθελε να τη δει σε αυτή την τραγική κατάσταση. Ήθελε να τη διατηρήσει στη μνήμη του όμορφη όπως ήταν». Για τρεις ή τέσσερις ημέρες, ο Sami συναντούσε κρυφά τη Lucia, μέχρι ότου εκείνη δεν εμφανίστηκε ξανά. Από τότε, ο μικρός Sami δεν είδε ποτέ ξανά την αγαπημένη του αδελφή.

Ένα βράδυ του είπε ο πατέρας του: «Αν αύριο δεν με βρεις, μην ανησυχείς, πρέπει να πάω στο αναρρωτήριο. Εσύ να είσαι δυνατός, μη φοβάσαι, θα τα καταφέρεις». «Ήξερα, σε ηλικία 14 ετών, τι σήμαινε η φράση "πάω στο αναρρωτήριο"», θυμάται ο Sami. Όλοι όσοι πήγαιναν εκεί, κατέληγαν στους θαλάμους αερίων. «Όχι μπαμπά, δεν πρέπει να πας! Όχι, όχι, όχι!». «Μην ανησυχείς, θα με φροντίσουν έχω τα πόδια μου πρησμένα», ήταν η απάντηση του πατέρα του. «Καταλάβαινα ότι ο πατέρας μου αισθανόταν πως δεν θα καταφέρναμε να βγούμε ζωντανοί και είχε αποφασίσει να δώσει ένα τέλος. Μέσα σε λίγο καιρό έχασα τα πιο όμορφα πράγματα που είχα στη ζωή μου». (Ο Sami είχε χάσει τη μητέρα του ήδη από την ηλικία των δέκα ετών, ενώ ο πατέρας του επέλεξε να παραδοθεί στο αναρρωτήριο όταν έμαθε για τον θάνατο της κόρης του).

Φτάνει ο Ιανουάριος του ’45. Στο μεταξύ, ο Sami σκεφτόταν όλο και συχνότερα να αυτοκτονήσει πέφτοντας πάνω στα ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα. Θα το προσπαθήσει  αρκετές φορές, όμως κάθε φορά κάτι που δεν μπορούσε να προσδιορίσει, όπως λέει, τον κρατούσε σφιχτά από το χέρι. Οι Σοβιετικοί βρίσκονταν ήδη κοντά και οι Γερμανοί αποφασίζουν να μετακινήσουν τους κρατούμενους του Μπιρκενάου στο κεντρικό Άουσβιτς, ώστε να προλάβουν να καταστρέψουν τα κρεματόρια και να μην αφήσουν κανένα ίχνος για όσα πραγματικά συνέβαιναν εκεί. Ακολούθησε μια πορεία θανάτου τριών χιλιομέτρων μέσα στο χιόνι και το τσουχτερό κρύο, με όλους τους κρατούμενους σε κατάσταση απόλυτης εξαθλίωσης. Ο Sami ήταν πλέον ένας σκελετός, δεκατεσσάρων ετών και έξι μηνών. Περπάτησε με δυσκολία για δύο χιλιόμετρα. Τότε, εντελώς εξαντλημένος, λύγισε και έπεσε μπρούμυτα, με τις παλάμες στον αυχένα. «Ήξερα ότι σύντομα θα δεχόμουν μια σφαίρα στο κεφάλι, το ήξερα, το ένιωθα, αλλά ήμουν γαλήνιος».

«Εδώ παιδιά μου συνέβη κάτι περίεργο, που δεν περίμενα ποτέ να συμβεί. Κατά τη διάρκεια της πορείας κανένας δεν μπορούσε να σταματήσει, πόσο μάλλον να βοηθήσει ο ένας τον άλλον. Δεν ξέρω πώς συνέβη αλλά είναι αρκετά παράξενο και ανεξήγητο. Πώς μπόρεσε να συμβεί; Δύο "φύλακες άγγελοι" με άρπαξαν από τις μασχάλες και με έσυραν στο τελευταίο χιλιόμετρο. Τότε έχασα τις αισθήσεις μου. Όταν ξύπνησα βρισκόμουν στο Άουσβιτς, κοντά σε έναν σωρό από παγωμένα πτώματα. Στα εκατό πενήντα μέτρα μπροστά μου υπήρχε ένα κτίριο. Σύρθηκα με δυσκολία, αν δεν ήθελα να πεθάνω παγωμένος, έπρεπε να φτάσω εκεί. Εκεί βρίσκονταν ο Piero Terracina και ο Primo Levi. Εκεί μας βρήκαν αργότερα οι νοσοκόμες»

Ο Sami τα αφηγείται όλα αυτά με κομμένη ανάσα και συχνά επαναλαμβάνει: «Γιατί; Γιατί εγώ; Γιατί εγώ και όχι οι άλλοι;». Για πολλά χρόνια, αυτά τα ερωτήματα τον βασάνιζαν. Μέχρι που αποφάσισε να επισκεφτεί σχολεία για να διηγηθεί την ιστορία του. Μέχρι που συνειδητοποίησε ότι η απάντηση στο βασανιστικό ερώτημα «ΓΙΑΤΙ» θα μπορούσε να είναι:
«Γιατί όλα αυτά έπρεπε να τα διηγηθείς εσύ, Sami».
«Γιατί οι νέες γενιές δεν πρέπει να ξαναδούν αυτά που είδαν τα μάτια σου».

--------------------------------

(Αυτή είναι η συγκλονιστική ιστορία του Sami, η ιστορία ενός δεκατετράχρονου αγοριού που επέζησε από το στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς-Μπιρκενάου).

Ο Samuel Modiano (Σαμουήλ Μοδιάνο) γνωστός ως «Sami», είναι ένας από τους τελευταίους επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Γεννήθηκε το 1930 στη Ρόδο και σήμερα ζει μεταξύ της Όστιας (Ρώμη) και της Ρόδου. Τον χειμώνα επισκέπτεται σχολεία και πανεπιστήμια σε ολόκληρη την Ιταλία για να διηγηθεί τη δική του ιστορία και να μεταφέρει τη φρίκη των στρατοπέδων εξόντωσης, αναδεικνύοντας το πόσο εύκολο είναι να φυτευτεί και να δηλητηριάσει τις καρδιές των ανθρώπων το πιο άγριο φυλετικό μίσος. Το καλοκαίρι επιστρέφει στη Ρόδο, προκειμένου να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της κοινότητάς του και αυτής της τρομακτικής ιστορίας που σημάδεψε τη ζωή του.

Σήμερα 27 Ιανουαρίου 2013. 
Διεθνής Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Ολοκαυτώματος!

___________________________

Από την ομιλία του Sami Modiano στις 12-03-2012 στο σχολείο San Vito Romano, (Roma) 

Κείμενο που μετέφρασα απο το blog της καθηγήτριας Cristina Galizia.

Prof.ssa Cristina Galizia, http://arringo.blogspot.it,

Docente di Lettere presso l'Istituto Comprensivo di San Vito Romano (RM)